Witamina » Nutrend

WITAMINA B1

• Wzór: C₁₂H₁₇N₄OS Nazwa systematyczna: aneuryna Organiczny, heterocykliczny związek chemiczny, złożony z pierścienia tiazolowego i pierścienia pirymidynowego, które połączone są mostkiem metinowym.

Dzienne zapotrzebowanie:

• Około 1,6 mg na dobę.

Rola biologiczna:

1. udział w procesie dekarboksylacji oksydacyjnej α-ketokwasów:
   • kwas pirogronowy,
   • kwas α-ketoglutarowy,
   • α-ketokwasy powstałe w procesie transaminacji aminokwasów rozgałęzionych,
2. udział w reakcji transketolacji odbywającej się w cyklu pentozowym.
3. odgrywa zasadniczą rolę w procesach oddychania tkankowego, głównie w przemianie węglowodanów,
4. jest częścią składową koenzymu karboksylazy (pirofosforanu tiaminy)
5. wzmaga czynność acetylocholiny,
6. hamuje esterazę cholinową,
7. działa synergicznie z tyroksyną i insuliną,
8. pobudza wydzielanie hormonów gonadotropowych,
9. przyspiesza gojenie się ran i wykazuje działanie uśmierzające ból.

Skutki niedoboru witaminy B1:

• zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego: uczucie osłabienia, zmęczenie, oczopląs, zaburzenia pamięci, koncentracji, depresja,
• niewydolność krążenia: przyspieszona akcja serca, powiększenie wymiarów serca, obrzęki kończyn górnych i dolnych,
• zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego: utrata łaknienia, nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha, brak apetytu, spadek wagi.
• choroba beri-beri - zaburzenia pracy neuronów i włókien mięśniowych, co powoduje bóle kończyn, osłabienie mięśni, drżenie, niewydolność układu krążenia.

Skutki przedawkowania:

(możliwe tylko w przypadku zastrzyków)

• osłabienie, obrzęki, poty, nudności, zmęczenie, duszność, obrzęk krtani, zawroty głowy, drżenie mięśni, zaburzenia rytmu serca, reakcje alergiczne, a w skrajnych przypadkach może dojść do śmierci.

Występowanie:

• podroby - wątroba, serce,
• produkty zbożowe grubego przemiału,
• mięso, wędliny (szczególnie wieprzowina),
• rośliny strączkowe – groch, fasola,
• drożdże, orzechy, słonecznik, ryby, owoce i warzywa.

Alkohol Witamina B1

Alkohol rozkłada witaminę B1. Stosując codzienną „normalną” dietę nie można doprowadzić do niedoboru witaminy B1. Problemem jest niedobór witaminy B1 wywołany spożywaniem alkoholu. W tym przypadku można rozpoznać takie objawy jak:

• encefalopatia Wernickego - oczopląs, podwójne widzenie, powodowane porażeniem nerwów okoruchowych, ataksja, czyli niezborność ruchów, zaburzenia świadomości.

• psychoza Korsakowa - ostre zaburzenia pamięci bieżącej i niedawnych zdarzeń luki pamięciowe wypełniane konfabulacjami zwykle o treści wielkościowej, pojawia się apatia, chory ma również problemy z jasnym i logicznym rozumowaniem
• delirium tremens - stany zaburzeń świadomości z iluzjami, omamami oraz urojeniami trwający do tygodnia.

WITAMINA B2

Wzór: C₁₇H₂₀N₄O₆

Nazwa systematyczna:

• 7,8-dimetylo-10-[(2S,3S,4R)-2,3,4,5 tetrahydroksypentylo]benzo[g]pterydyno-2,4-dion,
• ryboflawina,
• laktoflawina,
• E101,

Organiczny związek chemiczny zbudowany z rybitolu (grupa hydroksylowa w pozycji 1 zastąpiona jest lawiną).

Dzienne zapotrzebowanie:

Około1,5 mg dla osoby dorosłej.

Rola biologiczna:

• Współuczestniczy razem z witaminą A w prawidłowym funkcjonowaniu błon śluzowych, dróg oddechowych, śluzówki przewodu pokarmowego, nabłonka naczyń krwionośnych i skóry,
• współdziała w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego,
• uczestniczy w przemianach aminokwasów i lipidów,
• ważna rola w funkcjonowaniu narządu wzrokuwita
• udział w procesach utleniania i redukcji.

Skutki niedoboru witaminy B2:

• pogorszenie ostrości wzroku, światłowstręt, łzawienie, łatwe męczenie się oczu i okołorogówkowe wrastanie naczyń,
• zaburzenia w funkcjonowaniu układu nerwowego oraz stany zapalne błon śluzowych,
• zapalenie czerwieni warg, języka lub błon śluzowych, pleśniawki, zajady jamy ustnej,
• łuszczące się zmiany skórne okolic nosa, ust, czoła i uszu,
• obrzmienie lub pękanie błony śluzowej jamy ustnej,
• jest prekursorem dwóch ważnych koenzymów,
• uszkodzenie gałek ocznych i rogówki,
• ulega rozpadowi pod wpływem UV,
• choroby układu nerwowego,
• zaburzenia oddychania,
• kłopoty z koncentracją,
• opóźnienie wzrostu,
• wypadanie włosów,
• dystrofie mięśni,
• zawroty głowy,
• bezsenność,
• łojotok,
• pelagra.

Skutki przedawkowania:

Toksyczną dawkę można podać poprzez zastrzyk. Trudno przedawkować tą witaminę biorąc ją doustnie, ponieważ słaba rozpuszczalność w jelicie zabezpiecza nas przed wchłonięciem niebezpiecznych jej ilości. Ponieważ jest rozpuszczalna w wodzie, jej nadmiar może zostać wydalony z moczem.

Występowanie:

• mleko, jogurt, kefir, maślanka,
• ryby - łosoś, pstrąg, makrela,
• pełnoziarniste pieczywo,
• zielone części warzyw,
• podroby - wątroba,
• fasola, groch, soja,
• orzechy włoskie.
• chude sery,
• dziczyzna,
• migdały,
• drożdże,
• grzyby,
• małże,
• jaja.

WITAMINA B3

Wzór: C₅H₅NCOOH

Nazwa systematyczna:

• kwas 3-pirydylokarboksylowy,
• niacyna, witamina PP, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego.

Dzienne zapotrzebowanie:

• Mężczyźni 25 mg,
• Kobiety 20 mg.

Rola biologiczna:

• udział w syntezie i rozkładzie węglowodanów, kwasów tłuszczowych i aminokwasów,
• hamowanie toksycznego działania związków chemicznych i leków,
• oddziałuje korzystnie na system nerwowy i stan psychiczny,
• udział w przemianach metabolicznych egzoergicznych,
• uczestnictwo w tworzeniu czerwonych ciałek krwi,
• poprawia ukrwienie skóry i kondycję włosów.
• reguluje poziom cholesterolu we krwi,
• rozszerza naczynia krwionośne.

Skutki niedoboru witaminy B3:

• pelagra (objawiająca się zapaleniem skóry oraz zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego),
• zwiększona wrażliwość skóry na światło słoneczne,
• zespół 3D (dermatitis – zapalenie skóry, diarrhoea – biegunka, dementia – otępienie),
• zaburzenia w działaniu układu nerwowego: agresywne zachowanie, wybuchy złości, niepokój, depresje, nadmierna aktywność,
• pogorszenie stanu skóry, choroby skórne, owrzodzenie warg, przebarwienia (plamy) na skórze,
• bezsenność, bóle głowy, trudności z pamięcią,
• zespół krowiego języka,
• ogólne osłabienie.

Skutki przedawkowania:

• bóle głowy, mrowienie, zaczerwienienie skóry, swędzenie głowy, szum w uszach, niestrawność,
• niewydolność wątroby, arytmię serca i psychozy, utratę łaknienia, nadmierne stężenie kwasu moczowego, zwiększenie zawartości glukozy w osoczu

Występowanie:

• pomidory, groszek zielony, groch (suche ziarno), ziemniaki,
• kasza jęczmienna, fasola (suche ziarno), soja, ziarna zbóż,
• świeże ryby: śledzie, karp, łosoś,
• nasiona słonecznika,
• wątroba wieprzowa,
• cielęcina, wołowina,
• sok pomarańczowy,
• drożdże, ser.

WITAMINA B5

Wzór: C₉H₁₇NO₅

Nazwa systematyczna:

• kwas 3-[(2R,4-dihydroksy-3,3-dimetylo-butano)amino]propanowi
• kwaspantotenowy

Organiczny związek chemiczny, wszechobecny w świecie roślinnym i zwierzęcym. Cząstka: „PAN” = wszystko, wszech. Pantotenowy to inaczej "wszechobecny"). Niezbędny dla każdej żywej komórki, ale w stanie wolnym rzadko występuje w przyrodzie. Chemicznie kwas pantotenowy jest amidem kwasu pantoinowego i β-alaniny.

Dzienne zapotrzebowanie:

Około 7 mg.

Rola biologiczna:

• warunkuje prawidłowy przebieg procesu uwalniania energii, zapobiega przemęczeniu i usprawnia układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i pokarmowy,
• bierze udział w wytwarzaniu tłuszczów, cholesterolu, i przekaźników nerwowych,
• udział w metabolizmie białek, cukrów i tłuszczów,
• udział w syntezie niektórych hormonów,
• poprawia pigmentację i stan włosów.
• uczestniczy w regeneracji tkanek,
• przyspiesza gojenie ran.

Skutki niedoboru witaminy B5:

• zaburzenia układu nerwowego, trudności z nauką, nadmierna drażliwość, kłopoty ze wzrokiem,
• bóle i sztywność w stawach, uczucie odrętwienia, mrowienia i skurcze w ramionach i nogach, niepewny chód,
• wypadanie włosów, przedwczesna siwizna, łysienie, zmiany skórne, uczucie pieczenia,
• pęknięcia skóry w kącikach ust i oczu, zaburzenia układu trawiennego, utrata apetytu, obstrukcja, niestrawność, przemęczenie,
• podatność na zakażenia, złe gojenie się ran, częste infekcje górnych dróg oddechowych,
• zaburzenia układu sercowo-naczyniowego, przyspieszenie czynności serca.
• omdlenia, depresje, utrata koordynacji,

Skutki przedawkowania:

• nie stwierdza się toksyczności, ale nadmiar może powodować biegunki.

Występowanie:

• owoce awokado, pomarańcze, melony, banany,
• ciemny ryż, pełnoziarnisty chleb, soja,
• ryby (np. śledzie, makrele, pstrągi),
• mleko pełne, sery, jajka
• podroby - wątróbka,
• mięso kurczaka,
• otręby pszenne,
• ziemniaki, brokuły,
• pestki słonecznika,
• mleczko pszczele,
• masło orzechowe,
• Yerba mate,
• grzyby,
• orzechy.

WITAMINA B6

Grupa trzech organicznych związków chemicznych, pochodnych pirydyny:

• pirydoksyna

Wzór: C₈H₁₁NO₃

Nazwa systematyczna: 4,5-bis (hydroksymetylo)-2-metylopirydyn-3-ol

• pirydoksal

Wzór: C₈H₉NO₃

Nazwa systematyczna: 3-hydroksy-5-(hydroksymetylo)-2-metylopirydyny-4-karbaldehyd

• pirydoksamina

Wzór: C₈H₁₂N₂O₂

Nazwa systematyczna: 4 - (aminometylo) -5 - (hydroksymetylo)-2-metylopirydyn-3-ol

Dzienne zapotrzebowanie:

• Zapotrzebowanie dorosłego człowieka na witaminę B₆ wynosi około 2 mg,
• Terapeutycznie 50–200 mg.

Rola biologiczna:

• łagodzi objawy tzw. napięcia przedmiesiączkowego, a więc depresji, drażliwości, bolesności piersi, bólów głowy (50 do 100 mg chlorowodorku pirydoksyny),
• spomaga leczenie łojotokowego zapalenia skóry, wypadania włosów, zapalenia warg i języka,
• wspomaga leczenie nerek, zmniejsza nadmierne wydalanie kwasu szczawiowego z moczem, zapobiega tworzeniu się kamieni nerkowych,
• odnotowano korzystny wpływ połączenia magnez + witamina B₆ na zachowanie dzieci z autyzmem,
• zwiększa odporność organizmu, łagodzi skutki uboczne leków,
• uczestniczy w tworzeniu enzymów, hormonów, hemoglobiny,
• ułatwia ich rozkład, przemianę tłuszczów i węglowodanów,
• ma wpływ na ciśnienie krwi, skurcze mięśni, pracę serca,
• pomaga zwalczać ból i zesztywnienia nadgarstka i dłoni,
• zmniejsza ryzyko zapadnięcia na chorobę Parkinsona,
• reguluje funkcjonowanie układu nerwowego,
• uczestniczy w powstawaniu prostaglandyn,
• udział w przemianie aminokwasów,
• umożliwia magazynowanie energii.

Skutki niedoboru witaminy B6:

• drgawki, depresja, apatia, bezsenność, ogólne pogorszenie samopoczucia, obniżenie sprawności procesów myślowych, zapalenie nerwów,
• zmniejszenie odporność na infekcje, stany zapalne skóry (łojotokowe zmiany na twarzy, podrażnienie języka i błon śluzowych jamy ustnej), niedokrwistość, kamica nerkowa, zmęczenie, nudności, odruchy wymiotne,
• u dzieci – opóźnienie umysłowe, nieprawidłowości w budowie kości, objawy padaczkowe, drażliwość,
• ryzyko wystąpienia udaru i choroby niedokrwiennej serca,
• zaburzenia w funkcjonowaniu mięśnia sercowego,
• zwiększenie ryzyka powstawania nowotworów,
• możliwość rozwoju miażdżycy.

Skutki przedawkowania:

• toksyczna przy dawce 50 mg na dobę,
• powyżej 1000 mg lub większych może powodować neuropatię obwodową.

Występowanie:

• warzywa (kapusta, groszek zielony, kalafior, marchew, szpinak, ziemniaki, fasola),
• zboża (kiełki pszenicy), soja, orzeszki ziemne, orzechy włoskie,
• pestki dyni, pestki słonecznika,
• banany, napoje energetyczne,
• jajka, mleko, drożdże,
• mięso, ryby, drób.

WITAMINA B7

Wzór: C₁₀H₁₆N₂O₃S

Nazwa systematyczna:

• kwas 5 - [(3aS, 4S, 6aR)-2-oxohexahydro-1H-tieno [3,4-d] imidazol-4-ylo] pentanowy
• biotyna

• witamina H, witamina Bw, witamina B7, koenzym R

Greckie słowo biotos = życie. Stąd określenie – biotyna (witamina życia). Organiczny związek chemiczny o budowie heterocyklicznej obecny w organizmach zwierzęcych i roślinnych. Stanowi koenzym wielu różnych enzymów. Jest obligatoryjnym składnikiem enzymów – karboksylaz biotynozależnych. Zaliczana jest do witamin rozpuszczalnych w wodzie. Składa się z pierścieni: tiofenowego i imidazolidynowego.

Dzienne zapotrzebowanie:

Zapotrzebowanie na biotynę wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg]. Z powodu braku danych nie została oznaczona optymalna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych, dlatego też, aby nie dopuścić do możliwości przedawkowania, źródłem tej witaminy powinna być żywność.

Rola biologiczna:

• wpływa na właściwe funkcjonowanie skóry oraz włosów,
• uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny,
• udział w syntezie kwasów tłuszczowych,
• wspomaga przemianę dwutlenku węgla,
• wspomaga również funkcję tarczycy,
• udział w cyklu kwasu cytrynowego,
• udział w procesie glukoneogenezy.

Skutki niedoboru witaminy B7:

• zmiany skórne – wysypki, stany zapalne, a także wypadanie włosów,
• podwyższony poziom cholesterolu,
• zmiany zapalne jelit.

Skutki przedawkowania:

Nie dowiedziono aby była ona toksyczna dla ludzi.

Występowanie:

• podroby - wątroba,
• orzechy włoskie i ziemne,
• mąka sojowa,
• żółtko jaj,
• kraby,
• migdały
• sardynkach
• grzybach,
• brązowym (naturalnym) ryżu,
• mące pełnoziarnistej,
• szpinak, marchew, pomidory.

WITAMINA B9

Wzór: C₁₉H₁₉N₇O₆

Nazwa systematyczna:

• kwas (2S)-2-[[4-[(2-amino-4-okso-1H-pterydyn-6-ylo)metylamino]benzoilo]amino] pentanodiowy
• folacyna, witamina M, witamina B11

W 1941 Mitchell, Shunell i Wiliams otrzymali ze szpinaku związek, który nazwali kwasem foliowym (łac. folium - liść). Wiemy, że może istnie ok. 150 rozmaitych form kwasu foliowego. W przyrodzie jest ich nieco mniej, bo około 20 rodzajów).

Dzienne zapotrzebowanie:

Około 400μg.

Rola biologiczna:

• zapobiega uszkodzeniom tzw. cewy nerwowej u rozwijającego się w łonie matki dziecka,
• udział w przekazywaniu cech dziedzicznych komórek, reguluje ich podział,
• chroni organizm przed nowotworami (szczególnie rakiem macicy),
• jest czynnikiem antyanemicznym, pobudza procesy krwiotwórcze,
• ma pozytywny wpływ na wagę i rozwój noworodków,
• zapewnia sprawne działanie wątroby, żołądka i jelit,
• usprawnia funkcjonowanie układu pokarmowego,
• decyduje o dobrym samopoczuciu psychicznym,
• udział w zachowaniu materiału genetycznego,
• wpływa dodatnio na system nerwowy i mózg,
• uczestniczy w tworzeniu soku żołądkowego,
• reguluje wzrost i funkcjonowanie komórek.

Skutki niedoboru witaminy B9

• zaburzenia w trawieniu i wchłanianiu składników odżywczych, niedożywienie, biegunka, zmniejszony apetyt, obniżona masa ciała,
• stany zapalne języka oraz błony śluzowej warg, bóle głowy, kołatanie serca, przedwczesna siwizna,
• mała ilość czerwonych ciałek we krwi, tzw. anemia megaloblastyczna (makrocytowa),
• zahamowanie wzrostu i odbudowy komórek w organizmie,
• stany niepokoju, lęku, depresja, nadmierna drażliwość,
• bezsenność, roztargnienie, problemy z pamięcią,
• uczucie przemęczenia i kłopoty z koncentracją,
• u dzieci i młodzieży zahamowanie wzrostu.

Skutki przedawkowania:

Nie jest toksyczna dla ludzi, ale zwiększone dawki mogą powodować bezsenność, rozdrażnienie.

Występowanie:

• liściaste warzywa (sałata, szpinak, kapusta, brokuły, szparagi, kalafiory, brukselka)
• pomidory, groch, fasola, soczewica, soja, buraki,
• żółtko jajka, , pomarańcze, banany, awokado,
• orzechy, słonecznik, pszenica,
• drożdże piwne.

WITAMINA B12

Wzór: C₆₃H₈₈CoN₁₄O₁₄P

Nazwa systematyczna:

• cyjanokobalamina, kobalamina

Złożony organiczny związek chemiczny zawierający w centrum atom kobaltu. Zaliczany jest do witamin z grupy B, tj. rozpuszczalnych w wodzie prekursorów koenzymów.

Dzienne zapotrzebowanie:

• Około 1-2 μg.
• Prawidłowe stężenie witaminy B12 w surowicy krwi - 118-664 pmol/l.

Rola biologiczna:

• uczestniczy w tworzeniu otoczki mielinowej ochraniającej komórki nerwowe i neuroprzekaźników nerwowych,
• konwersji metylomalonylo-CoA (pochodzącego z propionianu) do bursztynylo-CoA (metabolit cyklu Krebsa),
• zapewnia dobry nastrój, równowagę psychiczną, pomaga w uczeniu się, skupieniu uwagi,
• wytwarzaniu czerwonych ciałek krwi, przeciwdziała niedokrwistości,
• umożliwia syntezę kwasów nukleinowych w komórkach,
• udział w metylacji homocysteiny do metioniny,
• wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego,
• wpływa na układ kostny, pobudza apetyt,
• zmniejsza poziom lipidów we krwi.

Na niedobór witaminy B12 szczególnie narażone są:

• osoby starsze nie odżywiające się prawidłowo,
• osoby stosujące dietę wegańską,
• anorektycy,
• alkoholicy.

Skutki niedoboru witaminy B12

Objawy spowodowane niedokrwistością:

• osłabienie, męczliwość, upośledzenie koncentracji, bóle i zawroty głowy, tachykardia, bladość skóry i błon śluzowych.

Objawy dotyczące zaburzeń funkcjonowania układu pokarmowego:

• utrata czucia smaku, pieczenie języka, utrata łaknienia, chudnięcie.

Objawy neurologiczne:

• parestezje palców dłoni i stóp, osłabienie, niepewność chodu,
• objawy zespołu piramidowego, zanik nerwu wzrokowego: początkowo mroczek paracentralny w polu widzenia, potem osłabienie ostrości wzroku, nie leczona choroba prowadzi nieodwracalnie do ślepoty.

Objawy psychiatryczne:

• zaburzenia poznawcze - od łagodnych do otępienia, zaburzenia zachowania, apatia, drażliwość,
• zespoły urojeniowe przypominające schizofrenię, zaburzenia świadomości (splątanie), stany depresyjne (włącznie z tendencjami samobójczymi).

Skutki przedawkowania:

• nie stwierdzono toksyczności, jednakże przy stosowaniu przez dłuższy czas bardzo dużych dawek tej witaminy zaobserwowano objawy uczuleniowe.
• bardzo wysokie dawki mogą spowodować wystąpienie krwotoku z jam nosowych.

Występowanie:

• powstaje na skutek symbiozy z bakteriami układu pokarmowego,
• wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak: wątroba, nerki i serce, a także w chudym mięsie, rybach, skorupiakach, serach i jajach,
• wbrew wcześniejszym stwierdzeniom, glony NIE zawierają witaminy B₁₂, tylko jej analog strukturalny, który w przypadku człowieka jest nieprzyswajalny i może utrudniać wchłanianie właściwej witaminy.

Witamina B17 - jej niedobory mogą prowadzić do obniżenia odporności na choroby nowotworowe. Niewielkie ilości tej substancji znajdują się w pestkach owoców.