Aminokwasy
- Aminokwasy to cząsteczki zawierające grupę aminową oraz grupę kwasu karboksylowego i łańcuch boczny, który jest różny dla różnych aminokwasów. Kluczowe elementy aminokwasów to węgiel, wodór, tlen i azot. Są one szczególnie ważne w biochemii, gdy termin odnosi się zwykle do alfa-amino kwasów. Znanych jest ponad 300 aminokwasów występujących naturalnie. W skład białek wszystkich organizmów żywych wchodzi głównie 20 podstawowych aminokwasów. Aminokwasy są niezbędne dla życia, i pełnią wiele funkcji w metabolizmie. Szczególnie ważne jest to, żę stanowią budulec białek, które to są po prostu strukturami zbudowanymi z łańcuchów aminokwasów. Tak jak litery alfabetu mogą być łączone, tworząc niemal nieskończoną różnorodność słów, aminokwasy mogą być połączone ze sobą w różnych sekwencjach, tworząc ogromną różnorodność białek.
- Alfa-aminokwas ma formę ogólną H2NCHRCOOH, gdzie R oznacza podstawnik organiczny, grupa aminowa jest przyłączona do atomu węgla bezpośrednio przylegając do grupy karboksylowej (α-węgla). Inne rodzaje aminokwasów istnieją wówczas, gdy grupa aminowa jest podłączona do innego atomu węgla, na przykład w gamma-aminokwasach (takich jak kwas γ-amino-masłowy) atomem węgla, do których przywiązana jest grupa aminowa oddzielona jest od karboksylowej grupy dwoma innych atomami węgla. Ze względu na ich kluczową rolę w biochemii, aminokwasy są niezbędne w żywieniu i są powszechnie stosowane w technologii żywności. Na przykład, glutaminian sodu jest powszechnie znanym wzmacniaczem smaku, który zwielokrotnia smak żywności.
Aminokwasy egzogenne
- Ze względu na możliwość syntezy przez organizm rozróżniamy aminokwasy egzogenne: aminokwasy, których organizm nie może syntetyzować samodzielnie, więc muszą być dostarczane wraz z pożywieniem. Dieta uboga w niezbędne aminokwasy egzogenne może doprowadzić do zaburzeń chorobowych.
Aminokwasy egzogenne
- Fenyloalanina
- Izoleucyna
- Leucyna
- Lizyna
- Metionina
- Treonina
- Tryptofan
- Walina
Aminokwasy względnie egzogenne Istnieją również aminokwasy warunkowo zbędne w pożywieniu (tzw. względnie egzogenne), które mogą być syntetyzowane wewnątrz ustroju z innych aminokwasów egzogennych, jednak przy nieodpowiedniej diecie lub innych zmianach metabolizmu, ich synteza wewnątrzustrojowa może być niewystarczająca, stąd wymagane może być ich przyjmowanie z zewnątrz. Należą do nich:
- arginina – warunkowo wytwarzana z ornityny w cyklu ornitynowym
- histydyna – warunkowo wytwarzana w przemianach zasad purynowych
- tyrozyna – warunkowo wytwarzana z fenyloalaniny
Argininę i histydynę uznaje się są za aminokwasy egzogenne tylko u dzieci, a ponadto histydyna jest egzogenna dla osób dążących do znacznego zwiększenia beztłuszczowej masy ciała, np. dla kulturystów. Dla innych ssaków, spektrum aminokwasów egzogennych może być w częściowo inne, np. dla kotów niezbędny aminokwas to tauryna.
Aminokwasy endogenne
Aminokwasy endogenne: aminokwasy, które organizm może syntetyzować samodzielnie. U człowiek aminokwasy endogenne to:
- alanina
- asparagina
- cysteina
- glicyna
- glutamina
- kwas asparaginowy
- kwas glutaminowy
- prolina
- seryna
