Carbo
- Odżywki węglowodanowe (CARBO) o zróżnicowanym indeksie glikemicznym są podstawowymi mieszankami odżywczymi, stosowanymi w sporcie, w celu uzupełnienia energii podczas wysiłku oraz nadkompensacji glikogenu w okresie powysiłkowym. Zróżnicowanie pod względem indeksu glikemicznego sprawia, że tego typu suplementy podnoszą zarówno, szybko poziom glukozy, jak też utrzymują długoterminowo wyrównany poziom tego cukru we krwi. Daje to zarówno błyskawiczny "zastrzyk" energii, jak również zabezpieczenie energetyczne dalszych etapów pracy
- Glukoza wchłania się bardzo szybko i dostarcza energii bezpośrednio po spożyciu suplementu, jest to natychmiastowy zastrzyk mocy. Maltodekstryny dostarczają energię na dłuższy okres czasu. Spożywanie odżywki węglowodanowej jest zalecane sportowcom obciążonym wysiłkiem fizycznym: szczególnie w sportach wytrzymałościowo-siłowych, siłowych i wytrzymałościowych (kulturystyka, strongman, trójbój, kolarstwo, biegi itd).
- Słowo „carbo” stosowane w dietetyce pochodzi od łacińskiego „carbonium” – węgiel. Gdyż cukry w swej strukturze oparte są na łańcuchach węgla. Węglowodany (cukry) – organiczne związki chemiczne składające się z atomów węgla, wodoru i tlenu. Zawierają liczne grupy hydroksylowe i karbonylowe.
Ogólny wzór sumaryczny węglowodanów to: CXH2YOY lub CX(H2O)Y
Znane są jednak węglowodany nie spełniające tego wzoru, np. deoksyryboza. Ze względu na liczbę jednostek cukrowych w cząsteczce, węglowodany dzielą się na:
- monosacharydy – cukry proste (jednocukry),
- disacharydy – dwucukry,
- trisacharydy, penta-, heksa-, hepta- itd. sacharydy: oligosacharydy
- wielocukry czyli polisacharydy.
Monosaharydy
Cukry proste ze względu na ilość atomów węgla w pojedynczej cząsteczce dzielimy na:
- triozy o 3 atomach węgla: aldehyd glicerynowy, dihydroksyaceton,
- tetrozy o 4 atomach węgla: trioza, erytruloza, erytroza, trioza,
- pentozy o 5 atomach węgla: ryboza, rybuloza, deoksyryboza, arabinoza, ksyloza, liksoza, ksyluloza,
- heksozy o 6 atomach węgla: glukoza, galaktoza i fruktoza.
Monosacharydy można także podzielić na:
- aldozy - w których występuje grupa aldehydowa (-CHO): aldehyd glicerynowy, erytroza, trioza, ryboza, arabinoza, ksyloza, liksoza, deoksyryboza, alloza, artroza, glukoza, mannoza, gumoza, idoza, galaktoza, taloza,
- ketozy - w których występuje grupa ketonowa (=C=O): dihydroksyaceton, erytruloza, rybuloza, ksyluloza, psikoza, fruktoza, sorboza, tagatoza.
Ze względu na rolę w fizjologii organizmów najważniejsze są monosacharydy o 5 lub 6 atomach węgla.
Cukry złożone
Powstają na skutek połączenia wiązaniami glikozydowymi dwóch lub więcej cząsteczek cukrów prostych. Rozerwanie tych wiązań jest możliwe na drodze hydrolizy, której przebieg uzależniony jest od długości i rozgałęzienia łańcuchów cukrowych. Występują dwa sposoby łączenia wiązaniami glikozydowymi cząsteczek cukrów:
- typ α – cząsteczki są zwrócone tą samą stroną do góry: w cząsteczkach maltozy i skrobi. Ten typ wiązania determinuje wygięcie łańcucha polisacharydów.
- typ β – cząsteczki są zwrócone raz jedną, raz drugą stroną do góry.
Disacharydy
- sacharoza
- laktoza
- maltoza
- celobioza
- rutynoza
Większość disacharydów (z wyjątkiem sacharozy) charakteryzuje się właściwościami redukcyjnymi.
Polisacharydy
- skrobia
- glikogen
- celuloza
- pektyna
- chityna
- pochodne cukrów
Łańcuchy polisacharydów dzieli się na:
- amylozy – łańcuch nierozgałęziony, łatwo rozpuszczalny w wodzie,
- amylopektyny – łańcuch silnie rozgałęziony, nierozpuszczalny w wodzie.
Polisacharydy nie wykazują właściwości redukcyjnych.
